Porozmawiajmy o Excelu.

Po raz kolejny w środowisku nurkowym trwa dyskusja o tym, ilu kursantów jeden instruktor jest w stanie rzeczywiście i skutecznie szkolić pod wodą. Padają różne liczby, porównywane są standardy, doświadczenia i różne modele szkolenia.

Ostatecznie jednak pytanie jest bardzo proste: w którym momencie grupa szkoleniowa przestaje być grupą szkoleniową, a staje się tłumem, nad którym instruktor jedynie próbuje zapanować?

To dobra i potrzebna dyskusja.

Sama liczba oczywiście nie rozwiązuje wszystkiego, ale wyznacza granicę, od której zaczyna się rozmowa o jakości szkolenia, uwadze instruktora i rzeczywistej możliwości obserwowania każdego uczestnika.

Czy grupa ośmiu osób to nadal szkolenie? A może sześć to rozsądny kompromis? Albo granicę należy wyznaczyć przy czterech?

W IDF odpowiedzieliśmy sobie na to pytanie jedenaście lat temu.

W szkoleniu rekreacyjnym maksymalna proporcja wynosi 1:4.

W szkoleniu Junior — 1:2.

W szkoleniach technicznych i jaskiniowych — 1:3.

Liczby te nie zostały nam objawione z niebios ani nie są wynikiem mistycznego równania zapisanego na dnie kamieniołomu. Są to granice, które przyjęliśmy, ponieważ istnieje zasadnicza różnica między zabraniem ludzi pod wodę a faktycznym prowadzeniem szkolenia.

Dyskusje o dopuszczalnej wielkości grup są pełne liczb, argumentów i zapewnień, że przecież „dobry instruktor sobie poradzi”.

Oczywiście zawsze można powiedzieć, że dobry instruktor sobie poradzi.

Doświadczony instruktor będzie miał wszystko pod kontrolą.

Profesjonalista da sobie radę.

Zapewne.

Dobry instruktor poradzi sobie z wieloma rzeczami. Pytanie tylko: dlaczego organizacja szkoleniowa miałaby budować swoje standardy na założeniu, że instruktor po prostu poradzi sobie ze wszystkim, co napotka?

Standardów nie tworzy się dla mitycznego instruktora z dziesięcioma tysiącami nurkowań, wzrokiem sokoła i telepatyczną zdolnością wyczucia, że trzeci uczestnik z lewej właśnie przestał rozumieć ćwiczenie.

Standard ma zapewniać powtarzalną jakość szkolenia, a nie być imponującym pokazem tego, ile problemów jedna osoba potrafi jednocześnie utrzymać pod kontrolą.

Pod wodą instruktor nadal ma dwoje oczu, dwie ręce i jedną głowę.

Każdy kursant to jednak znacznie więcej niż kolejna para płetw poruszająca się mniej więcej we właściwym kierunku. Każdy ma inny poziom umiejętności, inne tempo nauki, inną reakcję na stres i inny moment, w którym coś może przestać przebiegać zgodnie z planem.

Jedna osoba źle zinterpretuje sygnał.

Druga straci pływalność.

Trzecia wykona ćwiczenie nieprawidłowo, ale z takim przekonaniem, że przez chwilę wszyscy zaczną się zastanawiać, czy to przypadkiem nie oni zapomnieli, jak ono powinno wyglądać.

Czwarta pokaże „OK”, ponieważ odkryła już, że jest to najskuteczniejszy sposób, aby uwolnić się od uporczywego, oceniającego spojrzenia instruktora.

Instruktor powinien zauważyć to wszystko. Zobaczyć drzewo zamiast lasu — przestać widzieć grupę, a zacząć dostrzegać nurka.

Dlaczego więc w szkoleniu rekreacyjnym dopuszczamy czterech kursantów, a nie dwóch albo jednego?

Szkolenie w proporcji 1:1 może być bardziej ekskluzywne i pod wieloma względami bardziej efektywne. Instruktor może poświęcić całą swoją uwagę jednej osobie, szybciej wychwycić błędy i precyzyjniej dostosować tempo szkolenia.

Ma ono jednak również swoje ograniczenia.

Kursant szkolony wyłącznie z instruktorem uczy się u boku osoby doświadczonej, przewidywalnej i kontrolującej sytuację. Łatwo wtedy wpaść w model podążania za liderem: instruktor wybiera kierunek, dostrzega zagrożenia, kontroluje czas i głębokość oraz czuwa nad partnerem, podczas gdy kursant — często nawet nieświadomie — korzysta z kompetencji instruktora.

Po ukończeniu kursu partnerem nie zawsze będzie jednak instruktor. Może to być nurek równie niedoświadczony, mniej pewny siebie, skupiony na własnym zadaniu albo po prostu popełniający błędy.

Szkolenie dwóch par uczy więc czegoś, czego układ 1:1 nie jest w stanie w pełni odtworzyć: współpracy z partnerem, który sam również wymaga uwagi, oraz zachowania świadomości nie tylko własnej pozycji, ale także tego, co dzieje się z drugim zespołem.

Nie twierdzimy, że czterech kursantów zawsze będzie uczyć się skuteczniej niż dwóch. Mniejsza grupa niemal zawsze oznacza więcej uwagi instruktora poświęconej każdemu uczestnikowi.

Proporcja 1:4 jest świadomym kompromisem. Nadal pozwala prowadzić rzeczywiste szkolenie konkretnych osób, a jednocześnie przygotowuje kursantów do funkcjonowania w niewielkim zespole, zamiast wyłącznie w sterylnym układzie uczeń–lider.

Nie należy również udawać, że liczebność grupy nie wpływa na ekonomię szkolenia.

Wpływa.

Właśnie dlatego standard musi zostać ustalony wcześniej — zanim bieżąca opłacalność zacznie spontanicznie tworzyć nowe teorie metodyczne.

Większa grupa może znacząco poprawić ekonomię kursu. Ten sam instruktor, ten sam czas, to samo wejście do wody — i więcej osób płacących za szkolenie.

Niestety nie poprawia to automatycznie widoczności, czasu reakcji ani zdolności instruktora do skupienia uwagi na kilku osobach jednocześnie.

Woda, jak zwykle, wykazuje niepokojący brak szacunku dla biznesplanu.

Sebastian Dobrowolski

CEO IDF